قيامت بتپرستان و ديگر مشركين را خداوند فراهم مىكند با دوستان آنها كه شياطينى بودند و به آنها سخنان آراسته و موجب غرور ميگفتند براى مجادله و بحث با مؤمنين چنان كه در آيات جلو گفته شده است « يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ » و در آنجا به آن جنّيان ميگويد : شما عدّه ى زياد از مردم را اغوا و گمراه كرديد . فخر : چون جنّ قدرت بر انسان ندارد پس بايد اين طور معنى كنيم شما دعوت زياد بگمراهى كرديد و مصادف شد كه آنها دعوت شما را پذيرفتند . تأويلات : يعنى آن روز كه عين جمع مطلق است و حقايق موجودات به - صورت كلَّى و اطلاق موجود هستند ، ميگوئيم . اى قواى نفسانى ، حواسّ و اعضاى ظاهرى و صور انسانى را زير فرمان آورديد ، و با وسوسه و تزيين خواسته ها ، مطيع خود نموديد . « اسْتَمْتَعَ بَعْضُنا بِبَعْضٍ » 129 مجمع : اين جمله را چند معنى كرده‌اند : 1 - آدميزادها شياطين را پيشوا و رهبر خود قرار دادند و بميل آنها رفتار كردند ، و از آنچه شياطين براى ايشان آراسته و زيبا نمودار كرده‌اند بهره مند شدند ، و سود بردند ، پس شياطين از اطاعت آدميزاد استفاده كردند ، و انسان از لذائذ مادّى كه شياطين راهنمائى كردند بهره بردند ، 2 - حسن بصرى و ابن جريج و زجّاج و ديگران گفته‌اند : چون اعراب رسم داشتند كه اگر در بيابانى از جنّ مى - ترسيدند ، ميگفتند : « اعوذ به سيد هذا الوادي » يعنى بآقا و اختيار دار اين منطقه پناهنده هستم ، و بآسايش از آنجا ميگذشتند ، و مىپنداشتند كه به اين وسيله در پناه جنّ شده و آسوده مانده‌اند ، چنانچه در آيت سوره ى جنّ گفته شده است : « وَأَنَّه كانَ رِجالٌ مِنَ الإِنْسِ يَعُوذُونَ بِرِجالٍ مِنَ الْجِنِّ » يعنى مردانى بودند كه پناهنده بجنّ ميشدند ، به اين وسيله انسان بعقيده ى خود از جنّ استفاده كرده است چون جنّيان اينرا ميديدند كه انسان به آنها پناهنده مىشود شاد و مغرور ميشدند ، و اين خود سود جنّ بود از انسان . 3 - محمّد بن كعب گفته است : يعنى چون عدّه اى از ديگران اطاعت مى - كردند و باز عدّه اى با ديگران موافق ميشدند ، از اين جهت هر يك از ديگر بهره مند